In het kort
- biologisch afbreekbare smeermiddelen beperken milieurisico's
- moderne esters leveren prestaties vergelijkbaar met of beter dan minerale olie
- ideaal voor waterbouw, bosbouw, offshore en grondverzet
- één lekkage kost vaak meer dan jarenlang prijsverschil in smeermiddel
Biologisch afbreekbare smeermiddelen worden vaak geassocieerd met duurzaamheid en milieuwetgeving. Dat beeld klopt, maar is inmiddels onvolledig. Dankzij de ontwikkeling van moderne basisoliën en additieftechnologie zijn biologisch afbreekbare smeermiddelen uitgegroeid tot technisch hoogwaardige alternatieven voor conventionele producten. Voor veel bedrijven draait de keuze daarom niet alleen om milieubescherming, maar ook om betrouwbaarheid, risicobeheersing en bedrijfscontinuïteit.
Wanneer is een smeermiddel écht biologisch afbreekbaar?
De term biologisch afbreekbaar smeermiddel wordt onder invloed van micro-organismen afgebroken tot natuurlijke bestanddelen, maar in de praktijk ontstaat hierover regelmatig verwarring. Een biologisch afbreekbaar smeermiddel wordt door micro-organismen afgebroken tot natuurlijke bestanddelen zoals water, koolstofdioxide en biomassa.
Biologische afbreekbaarheid is bovendien geen absolute eigenschap. De snelheid waarmee een smeermiddel wordt afgebroken, hangt af van factoren zoals temperatuur, vochtigheid, de aanwezigheid van zuurstof en de hoeveelheid micro-organismen in de omgeving. Een product dat onder laboratoriumomstandigheden snel wordt afgebroken, kan zich in de praktijk anders gedragen. Daarom worden internationaal gestandaardiseerde testmethoden gebruikt om producten onder vergelijkbare omstandigheden te beoordelen.
Een van de bekendste testmethoden is OECD 301B. Hierbij wordt gemeten in welke mate een product binnen 28 dagen biologisch wordt afgebroken. Een smeermiddel wordt beschouwd als gemakkelijk biologisch afbreekbaar wanneer meer dan 60 procent van het product binnen deze periode wordt afgebroken.
De term biologisch afbreekbaar wordt regelmatig verward met bio-based. Hoewel beide begrippen iets zeggen over duurzaamheid, betekenen ze niet hetzelfde. Een bio-based smeermiddel wordt geheel of gedeeltelijk gemaakt uit hernieuwbare grondstoffen, maar is niet automatisch biologisch afbreekbaar. Andersom kan een biologisch afbreekbaar smeermiddel ook grondstoffen bevatten die niet afkomstig zijn uit plantaardige bronnen.
Voor professionals die werken in of nabij kwetsbare omgevingen is dat onderscheid belangrijk. Opdrachtgevers en vergunningverleners kijken steeds vaker naar de daadwerkelijke milieuprestaties van een smeermiddel. Een product dat als duurzaam wordt gepositioneerd, voldoet daarom niet automatisch aan alle gestelde eisen.
Waarom stappen steeds meer bedrijven over?
Het gebruik van biologisch afbreekbare smeermiddelen neemt wereldwijd toe. Wet- en regelgeving speelt daarbij een belangrijke rol, maar minstens zo belangrijk is de behoefte van bedrijven om risico's beter te beheersen.
Werkzaamheden in natuurgebieden, langs waterwegen, in waterwingebieden of op offshorelocaties worden steeds vaker uitgevoerd onder strikte milieuvoorwaarden. Ook binnen infrastructuurprojecten en overheidsopdrachten worden hogere eisen gesteld aan de gebruikte materialen en hulpstoffen.
Daarnaast groeit het besef dat geen enkel hydraulisch systeem, smeerpunt of aandrijflijn volledig lekvrij is. De vraag is daarom niet óf productverlies optreedt, maar welke gevolgen dat heeft wanneer het gebeurt.
Wanneer een conventioneel smeermiddel in bodem of oppervlaktewater terechtkomt, kan het langdurig aanwezig blijven. Biologisch afbreekbare smeermiddelen worden onder invloed van natuurlijke processen aanzienlijk sneller afgebroken. Hoewel iedere lekkage ongewenst blijft, kunnen de gevolgen voor de omgeving hierdoor aanzienlijk worden beperkt. Juist daarom worden biologisch afbreekbare smeermiddelen steeds vaker opgenomen in het risicomanagement van bedrijven.
Een kleine lekkage kan grote gevolgen hebben
Wanneer een machine uitvalt door een defecte hydrauliekslang of een beschadigde afdichting, ligt de focus vaak op de reparatie. In de praktijk blijken de indirecte kosten echter regelmatig hoger dan de technische schade zelf.
Zodra olie terechtkomt in oppervlaktewater, een natuurgebied of een andere gevoelige omgeving, kunnen opruim- en saneringskosten snel oplopen. Ook stilstand van materieel, vertraging van werkzaamheden, onderzoekskosten en mogelijke claims van opdrachtgevers brengen kosten met zich mee.
Voor bedrijven die actief zijn in de grondverzet-, waterbeheer- of offshoresector is het daarom logisch om niet alleen naar de aanschafprijs van een smeermiddel te kijken, maar ook naar de mogelijke gevolgen van een incident. De werkelijke kosten van een lekkage worden immers vaak bepaald door de gevolgen, niet door de waarde van het verloren smeermiddel.
Saneringskosten van een kleine verontreiniging beginnen rond de 2000 Euro en zullen vrijwel direct de extra kosten van het smeermiddel overschrijden. Indien het grondwater wordt bereikt lopen de saneringskosten op tot tienduizenden Euro’s.
De technologie heeft een grote stap gemaakt
Biologisch afbreekbare smeermiddelen hadden jarenlang een matige reputatie. Vooral oudere producten op basis van plantaardige oliën waren gevoelig voor oxidatie en hydrolyse. Daardoor konden verversingsintervallen korter uitvallen en namen de prestaties af onder zware omstandigheden.
De ontwikkeling van moderne estertechnologie heeft dat beeld ingrijpend veranderd. Esters beschikken van nature over uitstekende smerende eigenschappen en combineren die met een hoge biologische afbreekbaarheid. Daarnaast hebben esters een natuurlijke polariteit, waardoor zij zich sterk hechten aan metalen oppervlakken en een stabiele smeerfilm vormen.
Veel van de beperkingen uit het verleden zijn daardoor verdwenen. Moderne biologisch afbreekbare smeermiddelen met Eurol Syngis Technology behouden hun viscositeit over een breed temperatuurbereik, bieden uitstekende bescherming tegen slijtage en zijn bestand tegen zware belastingen. In veel toepassingen zijn de prestaties inmiddels vergelijkbaar met, of zelfs beter dan, die van hoogwaardige conventionele smeermiddelen.
Daardoor verschuift de discussie langzaam. Waar vroeger vooral werd gekeken naar milieuvoordelen, speelt tegenwoordig ook de technische meerwaarde een rol in de keuze voor een biologisch afbreekbaar smeermiddel.
In de praktijkcase van de Smering en anti-corrosie van een tunnelboor wordt aangetoond dat een biologisch afbreekbaar smeermiddel de meest extreme condities aan kan.
De voordelen van biologisch afbreekbare smeermiddelen komen vooral naar voren op plaatsen waar een lekkage direct invloed kan hebben op de omgeving.
Dat geldt voor graafmachines die werken langs watergangen, dijken en natuurgebieden. Ook in de waterbeheersector worden biologisch afbreekbare smeermiddelen steeds vaker toegepast in hydraulische installaties van bruggen, sluizen, gemalen en stuwen.
Binnen de offshore sector zijn biologisch afbreekbare smeermiddelen op veel locaties inmiddels een vanzelfsprekend onderdeel van het onderhoudsbeleid geworden. Ook in de bosbouw groeit het gebruik, omdat machines dagelijks opereren in gebieden waar bescherming van bodem en natuur een belangrijke rol speelt.
Open smeerpunten: minder voorbereiding, minder risico
Bij het smeren van open smeerpunten zoals scharnieren, kabels, kettingen en lagers wordt vaak veel aandacht besteed aan het voorkomen van morsen. Zeker in de buurt van water of natuurgebieden vraagt dat extra voorbereiding.
Voor dit soort toepassingen zijn tegenwoordig biologisch afbreekbare smeermiddelen in sprayvorm beschikbaar. Een voorbeeld hiervan is Eurol Lube PL BIO Spray. Dankzij de gerichte applicatie kan het product nauwkeurig worden aangebracht, waardoor het risico op productverlies afneemt. Dat maakt onderhoudswerkzaamheden eenvoudiger en verkleint tegelijkertijd de impact van olie lekkage.
Is overstappen voor uw organisatie interessant?
Niet iedere toepassing vraagt om een biologisch afbreekbaar smeermiddel. Toch kan het verstandig zijn om de mogelijkheden te onderzoeken wanneer machines regelmatig worden ingezet in kwetsbare gebieden of wanneer opdrachtgevers specifieke milieueisen stellen.
Ook bedrijven die actief bezig zijn met certificering, duurzaamheid of risicobeheersing nemen deze producten steeds vaker mee in hun smeermiddelenbeleid. Daarbij is het belangrijk om vooraf aandacht te besteden aan materiaalcompatibiliteit, systeemreiniging en onderhoudsintervallen.
Conclusie
Biologisch afbreekbare smeermiddelen zijn allang geen nicheproducten meer. Dankzij moderne estertechnologie en geavanceerde additieftechnologie bieden zij niet alleen belangrijke milieuvoordelen, maar ook uitstekende technische prestaties.
Voor steeds meer organisaties is de keuze daarom geen afweging meer tussen duurzaamheid óf prestaties. Biologisch afbreekbare smeermiddelen vormen een volwaardig alternatief dat helpt risico's te beperken, stilstand te voorkomen en de betrouwbaarheid van machines en installaties te vergroten.
De vraag is vandaag de dag dan ook niet meer óf biologisch afbreekbare smeermiddelen technisch geschikt zijn, maar in welke toepassingen zij de meest logische keuze vormen.
Wilt u weten of een biologisch afbreekbaar smeermiddel geschikt is voor uw machines of installaties? Neem contact op met uw Eurol-accountmanager. Samen beoordelen we welke oplossing het beste aansluit bij uw toepassing, bedrijfsomstandigheden en duurzaamheidsdoelstellingen.
Auteur: John Klein Elhorst -Sr. Technical Advisor
